Enflasyon nasıl ölçülür?

Bir ekonominin enflasyon oranını ölçerken en çok kullanılan iki yöntem GSYİH deflatörü ve tüketici fiyat endeksidir (TÜFE).

Enflasyon nasıl ölçülür?

Enflasyon, bir ekonominin fiyat düzeyindeki genel artıştır ve bu fiyatlardaki yüzde değişim olarak ölçülür. TÜFE ve GSYİH deflatörü benzer sonuçlar gösterme eğiliminde olsa da, iki gösterge arasında farklı ölçümlerle sonuçlanabilecek önemli farklılıklar vardır. Birincisi, farklı bir ürün ve hizmet grubunu yansıtırlar ve ikincisi, fiyatları farklı şekilde ağırlıklandırırlar.

Tüketici fiyat endeksi

TÜFE, bir ekonomide belirli bir süre boyunca mal ve hizmet fiyatlarındaki ortalama değişimi ölçen bir göstergedir. Amacı, yaşam maliyetini ölçmek ve enflasyonun bireysel tüketiciler üzerindeki etkilerini göstermektir.

TÜFE kullanarak enflasyonu hesaplamak dört aşamalı bir süreci takip eder:

1) Alışveriş sepetini sabitleme

TÜFE alışveriş sepeti, belirli bir nüfusun tüketimi için satın alınan mal ve hizmetleri temsil eder. Örneğin, İspanya’da bu sepet on iki ana gruba ayrılan 479’dan fazla öğeyi içerir: Yiyecek ve alkolsüz içecekler, ulaşım, konut, HORECA (oteller, restoranlar ve kahve), eğlence ve kültür, giyim ve ayakkabı, mutfak eşyaları, ilaçlar, iletişim, alkollü içecekler ve tütün ve öğretim. Son olarak, önceki gruplarda yer almayan ürünleri içeren ‘diğerleri’ adı verilen bir başlık bulunmaktadır.

2) Sepetin maliyetinin hesaplanması

Sepet sabitlendikten sonra, TÜFE’nin hesaplanmasındaki bir sonraki adım, tüm mal ve hizmetlerin cari ve önceki fiyatlarını bulmaktır. Fiyatlar, perakendeciler, süpermarketler, büyük mağazalar ve evlerin alışveriş yaptığı web siteleri gibi çok çeşitli kaynaklardan toplanır. Diğer bir fiyat grubu da hükümet yetkililerinden, enerji sağlayıcılarından ve emlakçılardan tahsil edilir.

3) Endeksin hesaplanması

TÜFE bir endeks numarasıdır, bu nedenle bir temel yıl tanımlamamız gerekiyor. Baz yıl, bazı yıllarla diğerlerini karşılaştırmak için bir referans noktası görevi görür. Endeks daha sonra belirli bir yıldaki mal ve hizmet sepetinin fiyatının aynı sepetin baz yıldaki fiyatına bölünmesiyle hesaplanır. Bu oran 100 ile çarpılarak TÜFE elde edilir. Baz yıl TÜFE her zaman 100’dür.

4) Enflasyonun nihai hesaplaması

Son olarak, TÜFE’yi elde ettikten sonra enflasyon oranını hesaplayabiliriz. Spesifik olarak, enflasyon oranı, endekste bir dönemden önceki döneme yüzde değişimdir. Hesaplamak için aşağıdaki formülü kullanabiliriz:

Enflasyon oranı = [(TÜFE yılı 1-TÜFE yılı 0) / TÜFE yılı 0] * %100

GSYH deflatörü

GSYİH deflatörü, bir ekonomide yurt içinde üretilen tüm nihai mal ve hizmetlerin fiyat düzeyinin bir ölçüsüdür. Nominal GSYİH’nın reel GSYİH’ye oranının 100 ile çarpımı olarak hesaplanabilir. Bu formül, nominal GSYİH’deki, reel GSYİH’deki değişikliklere atfedilemeyecek değişiklikleri gösterir.

GSYİH deflatörü = ([nominal GSYİH / reel GSYİH] * 100)

Başka bir deyişle, GSYİH deflatörü, nominal GSYİH (cari fiyatlarla ölçülen toplam çıktı) ile reel GSYİH (sabit baz yıl fiyatlarında ölçülen toplam çıktı) arasındaki ilişkiyi ölçer. Bu nedenle, baz yıl fiyat seviyesi ile ilgili olarak mevcut fiyat seviyesini yansıtır.

Deflatörü kullanarak enflasyonu hesaplamak dört aşamalı bir süreci takip eder:

1) Nominal GSYİH’nın hesaplanması

Nominal GSYİH, cari fiyatlarla değerlenen bir ekonomideki tüm bitmiş mal ve hizmetlerin parasal değeri olarak tanımlanır. Yani bu kısım oldukça kolay. Tek yapmamız gereken, üretilen tüm mal ve hizmetlerin miktarını kendi fiyatlarıyla çarpıp bunları toplamaktır.

2) Reel GSYİH’nın hesaplanması

İkinci adımda, reel GSYİH’yı hesaplıyoruz. Nominal GSYİH’den farklı olarak, reel GSYİH, sabit fiyatlarla değer verilen bir ekonomideki tüm bitmiş mal ve hizmetlerin parasal değerini gösterir. Bu, bir baz yıl seçip, diğer tüm yıllar için de tüm mal ve hizmetlerin değerlerini hesaplamak için o yılın fiyatlarını kullandığımız anlamına gelir. Bu, enflasyonun etkilerini ortadan kaldırmamızı sağlar.

3) Deflatörün hesaplanması:

Artık hem nominal hem de reel GSYİH’yi bildiğimize göre, GSYİH deflatörünü hesaplayabiliriz. Bunu yapmak için nominal GSYİH’yı reel GSYİH’ya böleriz ve sonucu 100 ile çarparız. Bu bize nominal GSYİH’deki, reel GSYİH’deki değişikliklere atfedilemeyecek değişikliği verir.

Yani, ürün ve hizmet miktarında değil, fiyatlardaki artıştan kaynaklanan GSYİH’deki artış.

4) Enflasyonun nihai hesaplaması

Nominal ve reel GSYİH çakışacağından, baz yıl deflatörü her zaman 100 olacaktır. Ancak, baz yıldan başlayarak değer değişme eğiliminde olacaktır. Enflasyon oranını hesaplamak için sadece iki yıl arasındaki yüzde farkını hesaplıyoruz.

Enflasyon = [(Deflatör yılı 1-Deflatör yılı 0) / Deflatör yılı 0] * %100

TÜFE ve GSYİH Deflatörü arasındaki farklar

Farklı ürün ve hizmet gruplarını yansıtırlar.

GSYİH deflatörü, ekonomide (yani ulusal düzeyde) üretilen tüm mal ve hizmetlerin fiyat düzeyini ölçer. Tüketici Fiyat Endeksi, tüketicilerin ekonomi içinde satın aldığı mal ve hizmetlerin fiyat seviyesini ölçer. Bu, GSYİH deflatörünün ithal edilen malların fiyatlarındaki değişiklikleri içermediği, TÜFE’nin ise ihraç edilen mal ve hizmetlerin fiyatlarındaki değişiklikleri hesaba katmadığı anlamına gelir.

Öte yandan, TÜFE, yalnızca tüketim mallarına odaklandığından, yurt içinde üretilen tüm mal ve hizmetlerin yalnızca bir kısmını temsil etmektedir.

Örneğin İspanya’da üretilen bir teknenin fiyatı artarsa, GSYİH deflatörü ülke enflasyonundaki değişimi yansıtacak, ancak tekneler hesaplamaları için belirlenen alışveriş sepetinde dikkate alınmadığından TÜFE yansıtmayacaktır.

Asya’da üretilen ve İspanya’ya ihraç edilen bir bilgisayarın fiyatı değişirse, bunun tersi de olabilir. İspanya GSYİH deflatörü, ülke dışında üretildiği için bunu dikkate almaz, ancak İspanyol tüketicinin tipik alışveriş sepetinin bir parçası olduğu için TÜFE dikkate alır.

Ürün ve hizmetlerin fiyatlarını farklı şekilde ağırlıklandırırlar

TÜFE, fiyatları sabit bir mal ve hizmet sepetine göre ağırlıklandırırken, GSYİH deflatörü şu anda üretilen tüm mal ve hizmetleri dikkate alır. Sonuç olarak, GSYİH deflatörünü hesaplamak için kullanılan mallar dinamik olarak değişirken, TÜFE’yi hesaplamak için kullanılan alışveriş sepetinin periyodik olarak güncellenmesi gerekiyor. Bu, her iki göstergede temsil edilen malların fiyatları orantılı olarak değişmezse, farklı sonuçlara yol açabilir. Başka bir deyişle, bazı malların fiyatları diğerlerinden daha fazla yükseldiğinde veya düştüğünde, iki gösterge farklı tepki verebilir.

Örneğin, İspanya büyük miktarda zeytinyağı üretiyor ve tüketiyor, bu nedenle fiyatındaki değişimler hem TÜFE hesaplamasına hem de deflatöre yansıtılacaktır. Ancak İspanya diğer ülkelere de petrol ihraç ettiği için üretim tüketimden daha yüksek olduğundan deflatördeki ağırlığı TÜFE’den daha yüksek olacaktır. Nadiren her iki göstergedeki ürün ağırlıkları tam olarak eşleşir, bu nedenle her zaman bazı farklılıklar olacaktır.