Ελαστικότητα υποκατάστασης

Η ελαστικότητα της υποκατάστασης είναι ένα μέτρο που χρησιμοποιείται στη μικροοικονομία για τον υπολογισμό της ευκολίας αντικατάστασης ενός αγαθού με άλλο.

Ελαστικότητα αντικατάστασης

Η ελαστικότητα της υποκατάστασης μετρά πόσο πρέπει να προσαρμοστεί η ποσότητα ενός αγαθού ή μιας υπηρεσίας για να διατηρήσει ένα σταθερό επίπεδο κέρδους ή παραγωγής. Είναι ένας δείκτης χωρίς μονάδες μέτρησης, καθώς εκφράζεται ως ποσοστό διακύμανσης.

Η ελαστικότητα της υποκατάστασης μπορεί να εφαρμοστεί τόσο στην κατανάλωση τελικών αγαθών όσο και στους συντελεστές παραγωγής. Στην πρώτη περίπτωση, μετράται η υποκατάσταση μεταξύ δύο καταναλωτικών αγαθών ή υπηρεσιών, διατηρώντας σταθερό το επίπεδο χρησιμότητας. Ενώ στη δεύτερη περίπτωση μετράται η υποκατάσταση μεταξύ των συντελεστών παραγωγής, διατηρώντας σταθερό το επίπεδο παραγωγής.

Η σχέση μεταξύ TMS και ελαστικότητας υποκατάστασης

Το οριακό ποσοστό αντικατάστασης (TMS) μας λέει πόσο πρέπει να τροποποιηθεί η ποσότητα ενός αγαθού όταν αυξάνουμε ή μειώνουμε την ποσότητα ενός άλλου, όλα αυτά με στόχο τη διατήρηση σταθερού κέρδους ή παραγωγής.

Το TMS μετρά την κλίση της καμπύλης χρησιμότητας (στην περίπτωση της κατανάλωσης) ή της ισοδύναμης (στην περίπτωση της παραγωγής) και επηρεάζεται από τη μονάδα μέτρησης που χρησιμοποιούμε: κιλά, μονάδες, τόνους κ.λπ.

Η ελαστικότητα της υποκατάστασης μετρά την καμπυλότητα της καμπύλης χρησιμότητας ή ισομερούς. Δηλαδή, το ποσοστό μεταβολής της αναλογίας χρήσης ή κατανάλωσης δύο αγαθών, διαιρούμενο με το ποσοστό μεταβολής στο TMS.

Τύπος ελαστικότητας υποκατάστασης

Ο τύπος για την ελαστικότητα της υποκατάστασης έχει ως εξής:

Οπου:

  • X1, X2 = αγαθά ή υπηρεσίες.
  • TMS: Οριακό ποσοστό αντικατάστασης.

Παράδειγμα ελαστικότητας αντικατάστασης παραγόντων

Παρακάτω βλέπουμε πώς εφαρμόζεται το concept στο χώρο της παραγωγής. Στην παραγωγή, το ισοδύναμο είναι η καμπύλη που μας δείχνει τους διαφορετικούς συνδυασμούς παραγωγικών παραγόντων (ας υποθέσουμε Κεφάλαιο (Κ) και Εργασία (L)) που μας επιτρέπουν να αποκτήσουμε την ίδια ποσότητα παραγωγής. Η ελαστικότητα της υποκατάστασης, εν τω μεταξύ, αναφέρεται στην ευκολία με την οποία ένας παραγωγικός παράγοντας (ας πούμε Κ) μπορεί να αντικατασταθεί από έναν άλλο (L). Ο τύπος για την ελαστικότητα σε αυτή την περίπτωση είναι ο ακόλουθος:

Οπου:

  • K, L = Κεφάλαιο, Εργασία.
  • TMS: Οριακό ποσοστό αντικατάστασης.

Ένα άλλο πιο κοντινό παράδειγμα είναι η υποκατάσταση μεταξύ δύο καταναλωτικών αγαθών όπως η πίτσα και τα χάμπουργκερ. Οι άνθρωποι, ανάλογα με τις προτιμήσεις τους, μπορεί να είναι πρόθυμοι να αντικαταστήσουν τα χάμπουργκερ με την πίτσα. Η τιμή με την οποία πρέπει να ανταλλάσσονται αυτά τα δύο αγαθά για να είναι ο καταναλωτής εξίσου ευχαριστημένος (ίδιο επίπεδο χρησιμότητας) είναι ο Οριακός Ρυθμός Υποκατάστασης.

Για να αποκτήσουμε δωρεάν ένα μέτρο μονάδων (κομμάτια πίτσας ή ψωμάκια χάμπουργκερ) καταφεύγουμε στην έννοια της ελαστικότητας που θα μας δώσει μια ποσοστιαία τιμή. Όσο υψηλότερη είναι αυτή η τιμή, τόσο πιο εύκολο είναι να αντικαταστήσετε ένα αγαθό με ένα άλλο.

Γράφημα ελαστικότητας υποκατάστασης παραγόντων

Η ελαστικότητα της υποκατάστασης σχετίζεται με την καμπυλότητα του Ισομερούς και τη συνάρτηση παραγωγής. Στο παρακάτω γράφημα βλέπουμε ένα παράδειγμα καμπύλης ισομερούς.

Η ελαστικότητα αυτής της ισοδύναμης καμπύλης υπολογίζεται ως εξής:

= Αναλογική αλλαγή στην κλίση 2 ακτίνων (ΟΑ και ΟΒ) από την αρχή στα δύο σημεία στο ισοδύναμο / Αναλογική αλλαγή στις κλίσεις των ισοδύναμων (οι εφαπτομένες που σχεδιάζονται) στα δύο σημεία (Α και Β)

Ακραίες τιμές ελαστικότητας υποκατάστασης

Η ελαστικότητα μπορεί να πάρει ακραίες τιμές στις ακόλουθες περιπτώσεις:

α) Όταν η αντικατάσταση είναι τέλεια, τα ισοδύναμα είναι ευθεία και η ελαστικότητα είναι άπειρη.

β) Όταν η αντικατάσταση επιτρέπει μόνο σταθερές αναλογίες, τα ισοδύναμα είναι ορθές γωνίες και η ελαστικότητα μηδενική.

γ) Υπάρχουν συναρτήσεις παραγωγής που έχουν σταθερή ελαστικότητα. Αυτό σημαίνει ότι η ελαστικότητα δεν επηρεάζεται από τις σχετικές διακυμάνσεις των συντελεστών παραγωγής ή, με άλλα λόγια, η δυνατότητα υποκατάστασης είναι η ίδια σε όλα τα σημεία του ισοδύναμου. Ένα ευρέως χρησιμοποιούμενο παράδειγμα συνάρτησης παραγωγής που πληροί αυτά τα χαρακτηριστικά είναι η συνάρτηση παραγωγής Cobb-Douglas.